In 2007 las ik het boek The Wisdom of Crowds van James Surowiecki waarin hij de stelling uitwerkt dat groepen onder de juiste omstandigheden slimmer zijn dan het slimste individu uit deze groep. Dit was voor mij een aanleiding om te gaan experimenteren met samenwerkingsverbanden tussen verschillende ondernemers. Nu in 2010 weet ik dat voor een goede samenwerking (ofwel wijze groep) meer nodig is dan gewoon een paar mensen bij elkaar zetten.
De strekking van het boek van Surowiecki is dus dat groepen onder de juiste omstandigheden slimmer zijn dan het slimste individu uit deze groep. De leden van de groep hoeven niet per se uitzonderlijk slim, goed geïnformeerd of rationeel te zijn om tot “collectieve wijsheid” of “het verstandigste besluit” te komen. Volgens econoom Herbert Simon is de mens “begrensd rationeel”. Als individu kunnen we vaak niet de meest optimale beslissing nemen maar als we de onvolmaakte beoordelingen van verschillende individuen aan elkaar verbinden is onze collectieve intelligentie uitstekend.
In verschillende blogposts en artikelen op internet werd de theorie van Surowiecki regelmatig de grond in geboord. Zo was het in 2008 niet gelukt om een goed artikel op wikipedia te schrijven over The Wisdom of Crowds. (Wikipedia is immers een voorbeeld van hoe groepswijsheid tot uiting kan komen.) Sommige critici stellen dat kiezen voor groepswijsheid, kiezen voor middelmatigheid is. Het kan toch niet waar zijn dat een onwetende massa (bijvoorbeeld een groep huisvrouwen) beter in staat is een spaceshuttle te ontwikkelen dan een team met experts. Ik vind deze redeneringen nogal ongenuanceerd.
Naar aanleiding van het boek van Surowiecki heb ik mij de vraag gesteld: “Hoe kan ik de kennis van verschillende zelfstandig ondernemers uit mijn eigen netwerk optimaal benutten en versterken? (dus zorgen voor een synergie) Dit is niet zo simpel als gewoon een paar mensen bij elkaar zetten en maar kijken wat er gebeurt. Surowiecki beschrijft in zijn boek de volgende voorwaarden voor het benutten van de wijsheid in de groep: diversiteit en zelfstandigheid. De beste collectieve beslissingen zijn het resultaat van verschil in inzicht en debat, niet van consensus of compromis. Wijze collectieve besluiten zijn geen afspiegeling van één van de individuen in de groep maar is een weergave van wat alle groepsleden denken.
In de afgelopen jaren heb ik ervaring opgedaan met samenwerkingsverbanden tussen verschillende ondernemers. Om terug te komen op de voorwaarde “diversiteit” is het belangrijk verschillende typen professionals bij elkaar te zetten. Denk aan verschillen in kennis, deskundigheid, denkwijze, persoonlijkheid, enzovoorts. De voorwaarde “zelfstandigheid” slaat op de situatie waarin de verschillende professionals hun eigen mening, kennis en inzichten daadwerkelijk kunnen inbrengen. Hierbij zijn de gespreksmethoden en de cultuur binnen de groep belangrijk.
Binnen de cultuur van een effectief samenwerkingsverband mag best een conflict ontstaan rond verschillen van mening of verschillen in visie. Prof. dr. de Dreu stelt in het boek “Gedrag en Organisatie” dat conflicten binnen organisaties gegrond kunnen zijn in belangentegenstellingen, in meningsverschillen of in beide. Conflicten die gaan over belangentegenstellingen zijn slecht voor organisaties en haar medewerkers. Dit type conflicten kost veel energie en tijd. Conflicten over meningsverschillen (bijvoorbeeld over hoe iets moet worden opgelost) kunnen onder bepaalde omstandigheden heel functioneel zijn voor organisaties. Het is dan wel belangrijk dat de leden van de groep (organisatie) een hoge participatiegraad hebben en dat er een hoog onderling vertrouwen is. Conflicten over meningsverschillen leiden (onder de juiste omstandigheden) tot betere besluitvorming, meer innovativiteit en grotere tevredenheid, volgens Dreu.
Prof. Dr. de Dreu pleit ervoor dat organisaties conflicten over belangentegenstellingen reguleren en voorkomen, en tegelijkertijd te stimuleren dat meningsverschillen stevig uitgevochten worden. Binnen een effectief samenwerkingsverband mag ook aandacht zijn voor reflectie en dialoog waarbij alle leden van de groep aan bod komen. Veel gesprekken binnen organisaties (en samenwerkingsverbanden) gaan over belangrijke onderwerpen. Het komt regelmatig voor dat door gesprekken nog meer onbegrip ontstaat voor elkaar en standpunten verder verharden. Er heeft in een dergelijke situatie geen dialoog plaatsgevonden, de verschillende groepsleden hebben ieder een monoloog gehouden. De socratische gespreksmethode is een voorbeeld van een gespreksvorm waarmee fundamentele vragen systematisch en constructief worden geanalyseerd. (in een volgende post zal ik deze gespreksvorm nader uitwerken.)
Het boek The Wisdom of Crowds is voor mij een grote inspiratiebron geweest. Ik heb verschillende vormen van samenwerken uitgeprobeerd. De ervaringen die ik hieruit opdeed hebben mij ertoe gebracht de coöperatie Colour my Company op te zetten.
In de komende tijd zullen op deze blog meer posts verschijnen over het thema “samenwerking”.In 2007 las ik het boek The Wisdom of Crowds van James Surowiecki waarin hij de stelling uitwerkt dat groepen onder de juiste omstandigheden slimmer zijn dan het slimste individu uit deze groep. Dit was voor mij een aanleiding om te gaan experimenteren met samenwerkingsverbanden tussen verschillende ondernemers. Nu in 2010 weet ik dat voor een goede samenwerking (ofwel wijze groep) meer nodig is dan gewoon een paar mensen bij elkaar zetten.
